Blauwe maandag

//Blauwe maandag

Blauwe maandag

Reading Time: 6 minutes

In 2005 ontvingen Britse media een persbericht van Cliff Arnall, een wetenschapper verbonden aan de Universiteit van Cardiff. Hij beweerde dé formule te hebben om de dag te berekenen dat de meeste mensen depressief zijn. De derde maandag van januari. Een jaar later berichtten media wereldwijd over de neerslachtige dag; ‘Blue Monday’. Het advies van Arnall tegen de winterdip? Boek een vakantie! Het bleek te gaan om een PR-stunt van reisorganisatie Sky Travel. Een hoax, een broodje aap. We zijn nu dertien jaar verder, maar de media blijven het publiceren. Nepnieuws is hardnekkig. Waarom? Hoe herken je nepnieuws? En hoe wapen je jezelf ertegen? Meer daarover in deze blog.

Nepnieuws

Nepnieuws is niets nieuws. Valse berichten en hoaxes bestaan al eeuwen. Er zijn zelfs kranten die met opzet valse berichten publiceren bij wijze van satire. Mensen zijn geneigd om informatie te zoeken die hun bestaande ideeën bevestigt; ook wel ‘confirmation bias’ genoemd. Het verspreiden van nepnieuws gaat dankzij social media steeds gemakkelijker en sneller. Bovendien kan iedereen iets op internet plaatsen, zonder de feiten te hoeven checken. Hierdoor vervagen de grenzen tussen wat echt is en wat niet.

Wacht na het zien van een opvallend bericht nog even met het reageren en delen op social media. Het zou best een hoax kunnen zijn.

Er zijn een aantal vormen van nepnieuws, ieder met een eigen doel en insteek;

  • Satire met als doel vermaak – het is duidelijk nep en heeft een komische ondertoon, zoals The Onion en De Speld;
  • Clickbait met als doel geld verdienen – denk aan verzonnen of opgeblazen nieuws. Enkele voorbeelden;
  • Politiek activisme met als doel propaganda te verspreiden of de concurrentie zwart te maken – door de te waarheid te verdraaien of half te vertellen, zoals in een valse uitgave van de Washington Post;
  • Commercieel met doel om twijfel te zaaien of de concurrentie zwart te maken – met bijvoorbeeld verzonnen of gerecycled oud nieuws. Bijvoorbeeld over Bitcoin.;
  • Pseudo-wetenschappelijk met als doel geld verdienen of hypegedrag te creëren – dit zijn vaak verzonnen verhalen of samenzweringen met medische insteek. Yep, net als Blue Monday;

Bron: Marketingfacts.nl

Een beroemd voorbeeld is de enorme stroom aan valse berichtgeving die ontstond in aanloop naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen tussen Hillary Clinton en Donald Trump. Dat de berichten niet echt zijn, wil niet zeggen dat ze geen impact hebben. Het is niet duidelijk wat de impact van nepnieuws op het stemgedrag is geweest. Maar dat een groot aantal kiezers valse berichten hebben gedeeld is zeker. Online misinformatie wordt door overheden erg serieus genomen. De Europese Commissie heeft zelfs een speciaal plan van aanpak om de verspreiding van (schadelijk) nepnieuws tegen te gaan.

Clickbait

De reden dat nepnieuws bestaat, is omdat het zo goed werkt. Je kunt er geld mee verdienen en mensen mee beïnvloeden. Clickbait herken je de sensationele of dramatische titel waarin de clou meteen duidelijk is. Wanneer je online op een artikel klikt, dan gaat achter de schermen een teller lopen. Hoe meer mensen een artikel bekijken, hoe meer advertenties vertoond kunnen worden. Het maakt de afzender dus niet uit of het artikel feitelijk juist is. Als je er maar op klikt. Dit lijkt onschuldig, maar het kan grote gevolgen hebben. Als je als nieuwsconsument niet weet wat wel en niet waar is, dan is het erg lastig om een goed onderbouwde mening te vormen of de juiste beslissingen te nemen. Facebook heeft vorige week meer dan 500 accounts verwijderd wegens het verspreiden van nepnieuws.

Algoritmes bepalen wat jij in je timeline te zien krijgt. Helaas maken deze geen of onvoldoende onderscheid tussen echt en fake nieuws.

Wanneer je op Google of Facebook naar informatie zoekt, dan bepalen de algoritmes van deze platformen wat wel of niet op je scherm verschijnt. Een algoritme kan geen onderscheid maken tussen feit en fictie. Een bericht waar veel op geklikt wordt, zal daarom vaker vertoond worden. Dit versterkt de hardnekkigheid van nepnieuws. Wanneer hetzelfde bericht door meerdere afzenders wordt gepubliceerd, dan zal het toch wel een kern van waarheid hebben? Uit onderzoek door de Stanford Group blijkt dat jongeren moeite hebben om echt nieuws van nepnieuws te onderscheiden. Een betaalde advertentie die werd gepresenteerd als een nieuwsartikel, werd door 80% voor echt nieuws aangenomen. Tijdens de Amerikaanse verkiezingen van 2016 werd het meeste nepnieuws juist gedeeld door Republikeinen van 60+.

Zelf nadenken

Zijn we dan gedoemd om als lemmingen over de afgrond gejaagd te worden? Nee, natuurlijk niet. Nepnieuws heeft een functie; het kan vermakelijk zijn en laat zien hoe belangrijk het is om kritisch te blijven en niet zomaar alles voor waarheid aan te nemen. Ook al wordt het je soms erg makkelijk gemaakt. Objectieve journalistiek bestaat niet. Wanneer je nieuws leest, dan is dat door iemand anders vanuit een bepaald standpunt geschreven. Zelf kritisch blijven nadenken en zowel je onderbuikgevoel als je gezond verstand gebruiken. Informatie die je deelt, zegt ook iets over jou. Klinkt iets te mooi om waar te zijn? Dan is dat het vaak ook. Voelt het niet goed? Vertrouw het dan niet. Subjectiviteit is geen vies woord, maar een wapen. Waak voor je eigen confirmation bias en ga ook op zoek naar bronnen die jouw voorkeursverhaal tegenspreken. Baseer je mening op meer dan een blauwe maandag. 😉

De informatie die je deelt, zegt ook iets over jou.

Tot slot een paar kritische vragen om nepnieuws mee te herkennen:

  1. Wie is de afzender? Bestaat deze persoon echt? Kijk bij websites altijd in de disclaimer of bij ‘over ons’.
  2. Wat is de intentie van de afzender? Waarom heeft diegene het bericht geschreven? Voor wie is het geschreven? Welke (politieke, financiële of andere) belangen heeft de afzender? Of is het bedoeld als satire?
  3. Welke techniek is gebruikt? Hoe wordt er ingespeeld op emotie, worden er zaken weggelaten, wordt er een autoriteit aangeroepen? Welk camerastandpunt wordt gebruikt? Welke beelden worden getoond met welke muziek erbij? Worden er veel hoofdletters en uitroeptekens gebruikt in een krantenkop?
  4. Kun je de waarheid aantonen? Is het alleen buzz op sociale media, of zie je het ook in de meer gerespecteerde media? Gaat het om een onderzoek? Controleer dan hoe het is onderzocht. Hoe minder mensen ze spreken, hoe kleiner de kans dat die meningen voor heel Nederland gelden.
  5. Welke bron is gebruikt? Nepberichten maken vaak gebruik van fictieve bronnen, dus kijk verder dan alleen een bronvermelding. Worden tekst en foto op dezelfde manier gebruikt als in de originele bron? Of is het bericht uit context gehaald? Is er geen link naar de bron? Google dan. Bij voorkeur in een anoniem venster, om je filter bubble te omzeilen.
  6. Is het de hele waarheid en niets dan de waarheid. Nepnieuws kan wel degelijk waarheden bevatten. Hoe meer waarheid er in een bericht zit, hoe overtuigender het lijkt. Controleer of een bericht de hele waarheid en niets dan de waarheid bevat.
  7. Is het een interpretatie van andermans waarheid? Zelfs feiten kunnen op verschillende manieren worden geïnterpreteerd. Daarmee zijn ze nog niet fake.
  8. Check of de foto’s echt zijn. Dat kan via Google of Tineye. Zo kun je precies zien wanneer en op welke sites de afbeelding eerder zichtbaar is geweest.

Bron: Mediawijsheid.nl

Meer weten over de psychologie achter nepnieuws? Lees hier verder.

Hoe ga jij om met nepnieuws? Ken je nog een leuke hoax? Deel het in de comments!

By | 2019-01-21T17:58:47+00:00 januari 21st, 2019|News|0 Comments

About the Author:

Leave A Comment